Leren Stekken bij De Hessenhof

De kunst van het stekken: een stapsgewijze handleiding gebaseerd op de stekworkshop die ik volgde bij biologische kwekerij De Hessenhof

Ik wilde al heel lang fatsoenlijk leren stekken. Van de vele stekpogingen die ik ooit ondernam, overleefde maar liefst twee stekjes: een Verbena Bonariensis, die ik achteraf net zo goed had kunnen zaaien, want oh zo makkelijk, en een Agastache (dropplant).

Maar wat deed ik dan verkeerd? Hieronder lees je wat ik allemaal leerde tijdens de befaamde stekcursus van Hans Kramer op zijn biologische kwekerij De Hessenhof in Ede.

Wat is stekken?

Stekken is een manier om planten te vermeerderen. Vaste planten kun je heel makkelijk vermeerderen via klassieke stektechnieken, zoals topstekken of hielstekken. Hierbij snijd je een stukje van een plant af, meestal een stengel of een tak. Met de juiste handelingen en omstandigheden groeien er wortels aan de stek. Zo kan een klein stukje groen weer uitgroeien tot een volwaardige plant. Magisch!

Hans Kramer noemt dit “het wonder van de beworteling.” Hij vindt het vermeerderen van planten dan ook het mooiste wat er is aan zijn vak, mits het op een milieuvriendelijke en traditionele manier gebeurt.

Moderne kweektechnieken zijn niet echt biologisch

Traditionele kwekerijen zijn afgelopen jaren steeds schaarser geworden. Tegenwoordig heb je de “grote jongens” zoals Hans ze noemt; de grootschalige kwekerijen die vooral geld verdienen met het patenteren van planten. Geranium 'Rozanne' is zo’n voorbeeld van een toevallige zaailing die ooit door een bedrijf is gepatenteerd. Wanneer je een plant patenteert, betekent dit in feite dat niemand anders de plant mag kweken of verkopen tenzij je bereid bent royalty's te betalen! Gepatenteerde planten zijn om die reden vaak duurder.

Veel van deze gepatenteerde planten worden tegenwoordig in laboratoria gekweekt via weefselkweek, waarbij plantendelen op een kunstmatige manier worden vermeerderd. Deze techniek is niet biologisch vanwege het gebruik van hormonen. Het voordeel is wel dat eventuele virussen en schimmels eruit gefilterd kunnen worden en je kunt veel meer in 1 keer opkweken. Gepatenteerde planten herken je aan de letters PBR op het plantenlabel. Dat staat voor Plant Breeders Rights.

Welke planten zijn goed te stekken?

Je kunt planten op verschillende manieren vermeerderen:

Zaaien (regeneratieve vermeerdering), waarbij variatie ontstaat in de nakomelingen. Zo ontstaan er ook nieuwe soorten en kruisingen.
Stekken en scheuren (vegetatieve vermeerdering), waarbij je een identieke kloon van de ouderplant krijgt.

Niet alle planten zijn geschikt om te stekken trouwens, maar wel om te zaaien! Zo kunnen eenzaadlobbige planten (zoals grassen) alleen gezaaid en gescheurd worden, terwijl tweezaadlobbige planten (zoals vaste planten) meestal wel gestekt kunnen worden.

Tip voor beginners: Begin met het stekken van planten uit de lipbloemenfamilie (Lamiaceae). Deze aromatische kruiden en struikjes zijn makkelijk via stek te vermeerderen. Denk aan bijvoorbeeld salvia (salie), thymus (thijm) of nepeta (kattenkruid).

Wanneer stekken?

Bij De Hessenhof hanteren ze twee duidelijke stekperiodes:

van begin maart tot half juni
en van half augustus tot half oktober

Bladverliezende planten die in de winter ondergronds verdwijnen, moeten voor de langste dag, dus voor 21 juni gestekt worden zodat ze genoeg tijd krijgen om een gezond wortelstelsel te ontwikkelen. Doe je dit niet dan overleeft de plant de winter waarschijnlijk niet.

Andere planten, zoals halfheesters en wintergroene struiken, kun je in augustus, september en oktober ook nog goed stekken. Denk aan halfhoutige gewassen die aan de basis al iets verhouten wanneer de stengels wat ouder zijn, zoals bijvoorbeeld Perovskia (Russische lavendel), lavendel, rozemarijn, tijm, kerrieplant en Nepeta (kattenkruid). Of aan wintergroene heesters zoals buxus, laurierkers, struikkamperfoelie (Lonicera nitida) en winterjasmijn, enzovoort.

De meeste andere planten stek je wanneer ze nieuwe scheuten aanmaken in het voorjaar.

Benodigdheden om thuis te stekken

Hans raadt aan om grotere potten te gebruiken, omdat kleinere cellen zoals die van zaaitrays vaak te snel uitdrogen. Je hebt daarnaast nodig:

Gezonde moederplanten.
Schoon gereedschap, zoals een scherp TINA mes (duur en zeldzaam) of een Chikamasa-schaar die je echt alleen voor stekdoeleinden gebruikt.
Een lichte, vochtige ruimte waar de stekken de tijd kunnen krijgen om te wortelen. Dat kan een kas zijn (groot, klein of mini) of gewoon een zakje om een pot heen.
Zaai- en stekgrond volgens De Hessenhof: 30% turf, 60% bladaarde en 10% brekerszand.

Een evenwichtige zaai- en stekgrond

Hans vertelt al veel verschillende soorten stekgrond mixen te hebben geprobeerd afgelopen 40 jaar.

De ideale stekgrond mix zoals ze die op dit moment (najaar 2024) gebruiken bij De Hessenhof bestaat uit de volgende ingrediënten :

30% turf (omdat kokos en wol niet gunstig lijken te werken, lees meer hierover verderop)
60% bladaarde
10% brekerszand

Turf is nog moeilijk weg te laten, vertelt Hans. Van dat laatste lijkt hij een beetje te balen. Turf is namelijk het ingredient dat de mix perfect luchtig maakt. De Hessenhof heeft ook geëxperimenteerd met cocosvezelf, maar dat leek niet fijn te werken.

Met wol is het probleem dat er teveel stikstof in de vezel zit, wat de de beworteling van de stek tegenwerkt. De grond wordt dan in feite te rijk aan voedingstoffen. In arme, schrale grond gaan plantenwortels op zoek naar voeding. Dit doen plantjes door lange wortels aan te maken. Dit is precies wat je als kweker wil voor een optimale beworteling.

Omdat een stekmix naast voedingsarm ook luchtig moet zijn, is 1/3 deel turf nog steeds noodzakelijk. Alleen bladaarde (die ze op De Hessenhof zelf maken) is helaas niet sponzig genoeg.

Hoe maak je stekken zoals bij De Hessenhof?

Hieronder 13 stappen om thuis te stekken als een pro:

Vul een pot met stekgrond.
Zeef de bovenste 3 cm.
Klop de pot drie keer op de ondergrond om de grond gelijkmatig te verdelen.
Zet je mes strak 1 cm onder een bladknoop en snijd de top van de scheut af. Snijd een gezonde scheut van ongeveer 4-5 cm.
Verwijder de onderste bladeren zodat er een kaal stukje stengel van 1 tot 1,5 cm overblijft om in de grond te steken. Bij De Hessenhof verwijderen ze 1/3 van de bladeren (onderste deel) en laten ze 2/3 zitten (het bovenste deel).
Plaats de stek onder een hoek van 45 graden in de grond.
BELANGRIJK: duw de stekjes nooit aan! Ook niet de grond eromheen.
Voor de eerste bewatering, bewater je de stekjes van bovenaf met een gieter met een broeskop zodat de plantjes niet wegspoelen. In het water vermengt De Hessenhof de groeistarter van het Duitse Vitanal. Deze biologische groeistarter dienst als vervanger van stekpoeder.
Eenmaal de pot goed zwaar van het water, plaats je een doorzichtige plastic kap (dat kan ook een plastic zakje zijn) over de pot heen. Zorg dat de kap of het zakje de plantjes niet aanraakt.
Zet de pot op een lichte plek, maar wel uit het directe zonlicht.
Na 3-4 weken verschijnen de eerste wortels. Voor sommige planten kan dat echter langer duren!
Verwijder de kap zodra er worteltjes zichtbaar zijn.
Bewater vanaf nu wekelijks via de onderkant van de pot middels een waterschoteltje waar je water vermengd met groeistarter in schenkt.

Belangrijke aandachtspunten

Halveer alleen de grootste bladeren om lichtassimilatie te bevorderen.
Maak zo min mogelijk beschadigingen aan de stek.
Verwijder bloemetjes zodat de energie naar de wortels gaat.
Stekken hebben een hekel aan koude nachten onder de 5 graden dus zorg dat de stekjes vorstvrij overwinteren en het liefst boven de 5 graden.

Nu weet je alles wat je moet weten om thuis te kunnen stekken als een pro.

Met dank aan Hans Kramer van De Hessenhof voor het delen van zijn waardevolle kennis!